Kleszcze należą do najgroźniejszych pasożytów, z jakimi mogą zetknąć się psy podczas codziennych spacerów. Występują nie tylko w lasach i na łąkach, ale coraz częściej również w parkach, na osiedlowych trawnikach czy terenach rekreacyjnych. Ich aktywność nie ogranicza się już wyłącznie do wiosny i lata – łagodne zimy sprawiają, że zagrożenie może utrzymywać się przez większą część roku. Choć pojedynczy kleszcz wydaje się niepozorny, jego ukąszenie może prowadzić do przeniesienia groźnych chorób, które stanowią realne zagrożenie dla zdrowia, a niekiedy także życia psa. Z tego powodu odpowiednia profilaktyka oraz regularna kontrola sierści po spacerach powinny stać się stałym elementem opieki nad czworonogiem.
Jak chronić psa przed kleszczami
Kleszcze to pajęczaki, które wcinają się w naskórek żywiciela za pomocą ostrej części aparatu gębowego – hypostomu. Preferują długie żerowanie, trwające nawet kilkanaście dni, dlatego zakotwiczają się w skórze za pomocą kolców znajdujących się wokół hypostomu. Dodatkowo, w ciągu 5–30 minut od wkłucia zaczynają produkować kleistą substancję, która pomaga im przytwierdzić się do skóry żywiciela.
Napite samice kleszczy mogą zwiększyć swój rozmiar z 3,5 mm do 1 cm. Taka imponująca transformacja jest często obserwowana na skórze psów. Niestety już po kilkunastu godzinach od wcięcia kleszcze mogą wprowadzić do organizmu psa szkodliwe patogeny. Jak temu zapobiec?
Czy kleszcze są niebezpieczne dla psa?
Spośród ponad 900 gatunków kleszczy występujących na świecie, dwa stanowią zagrożenie dla psów i można je spotkać na terenie całej Polski.
Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) występuje przede wszystkim w wilgotnym środowisku, najczęściej w lasach mieszanych i liściastych oraz na zadrzewionych terenach miejskich, takich jak skwery i parki. Larwy i nimfy tego kleszcza atakują małe ssaki, natomiast dorosłe samice żerują na psach oraz ludziach. Kleszcze tego gatunku mogą przenosić wiele niebezpiecznych patogenów, takich jak Borrelia burgdorferi, Coxiella burnetii, Anaplasma phagocytophilum, Babesia spp. oraz wirus kleszczowego zapalenia mózgu.
Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) występuje głównie na wilgotnych obszarach zalewowych, wrzosowiskach i łąkach, ale można go również spotkać na terenach miejskich, np. na ogródkach działkowych i trawnikach. Dorosłe osobniki tego gatunku żerują na większych ssakach, w tym na psach i ludziach. Kleszcze łąkowe przenoszą wirus kleszczowego zapalenia mózgu, riketsje wywołujące gorączki plamiste, Coxiella burnetii (gorączkę Q) oraz pierwotniaki Babesia spp.
Zagrożenia dla człowieka
Scharakteryzowane gatunki kleszczy stanowią dla człowieka równie duże zagrożenie jak dla psa. Poza chorobami takimi jak borelioza, babeszjoza czy kleszczowe zapalenie mózgu, kleszcze mogą powodować odczyny skórne, a u osób szczególnie wrażliwych – ogólnoustrojowe reakcje alergiczne wywołane ich śliną.
Chociaż nie opracowano jeszcze szczepionki przeciwko boreliozie dla ludzi, można zaszczepić się przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu – chorobie, która może prowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu lub rdzenia kręgowego.
Jak skutecznie zabezpieczyć psa przed kleszczami?
Produkty przeciw kleszczom zawierają substancje zwalczające pasożyty zewnętrzne. Jak podaje ESCCAP są to: substancje chemiczne opracowane do zastosowania u zwierząt jako środki lecznicze, wykorzystywane w celu wyeliminowania występujących infestacji pasożytów zewnętrznych oraz zapobiegania ponownym infestacjom. Część z nich, o statusie OTC, jest dostępna bez recepty, co oznacza, że można je kupić zarówno w lecznicy weterynaryjnej, jak i w sklepie zoologicznym.
Produkty te zawierają różne substancje czynne, różnią się sposobem aplikacji oraz czasem działania.
Krople spot-on przeciw kleszczom dla psów
Preparaty spot-on, czyli zakraplane na skórę, mają na celu rozprowadzenie substancji czynnych w warstwie lipidowej skóry. Poruszający się pies, dzięki wydzielaniu sebum, rozprowadza substancje po skórze i sierści. Dlatego krople wystarczy nałożyć punktowo – pomiędzy łopatkami i wzdłuż grzbietu aż do nasady ogona. Przykładem takiego preparatu jest Refordog – weterynaryjny produkt leczniczy w formie kropli spot-on przeznaczony dla psów. Dzięki połączeniu imidakloprydu i permetryny preparat nie tylko zwalcza pasożyty, takie jak kleszcze, pchły czy wszy, ale również pomaga je odstraszać, zapewniając psu ochronę podczas codziennych spacerów i aktywności na świeżym powietrzu.
Krople zaczynają działać już w momencie aplikacji na skórę psa. Ich skuteczność utrzymuje się zwykle przez 4 tygodnie, po czym należy wykonać kolejną aplikację. Produktów tego typu nie należy łączyć, aby nie przekroczyć zalecanych dawek substancji czynnych. Należy również pamiętać, aby nie kąpać psa przez dwa dni przed aplikacją i dwa dni po niej.
Obroża na kleszcze dla psa
Produkty w tej formie działają poprzez stopniowe uwalnianie substancji czynnych na skórę. Czas ich działania może wynosić nawet 8 miesięcy. Należy jednak pamiętać, że obroża musi być założona w prawidłowy sposób – powinna ściśle przylegać do ciała psa i nie powinna być zdejmowana. Aby była skuteczna, musi pozostawać na szyi psa przez cały okres przewidziany w ulotce produktu.
Jedynym wyjątkiem jest jej zdjęcie na czas kąpieli – chyba że jest wodoodporna. W przypadku psów o gęstym podszerstku obroża może nie zapewnić wystarczającej ochrony przed pasożytami. W takiej sytuacji warto rozważyć zastosowanie kropli spot-on.
Tabletki na kleszcze dla psa
Tabletki na kleszcze – zwłaszcza w formie smakowitych ciasteczek – są chętnie zjadane przez psy, dzięki czemu ich aplikacja nie sprawia problemu. Pies nie musi przechodzić głodówki, a także nie ma przeciwwskazań do kontaktu z wodą. Tabletki zazwyczaj zawierają substancje zwalczające zarówno pasożyty zewnętrzne, jak i wewnętrzne.
Substancje czynne wchłaniają się z przewodu pokarmowego do krwioobiegu psa, a następnie trafiają do naczyń krwionośnych skóry. Kleszcz, który pobierze krew, niemal natychmiast umiera.
Spray na kleszcze dla psa
Spraye przeciw kleszczom zazwyczaj zawierają te same składniki aktywne co krople spot-on. W przypadku produktu Fiprex SPRAY jest to fipronil – substancja czynna, która łączy w sobie wysoką skuteczność w eliminowaniu kleszczy i pcheł z niską toksycznością dla zwierzęcia i jego otoczenia a przede wszystkim dla człowieka. Aplikacja polega na rozpylaniu preparatu bezpośrednio na sierść i skórę psa, tak aby dotarł do grzbietu, karku, boków, brzucha oraz nóg. Ochrona przed kleszczami, jaką zapewnia spray, zazwyczaj utrzymuje się przez około miesiąc.
Czym kierować się przed wyborem produktu?
Wybór odpowiedniego preparatu powinien zostać skonsultowany z lekarzem weterynarii. Aby osiągnąć maksymalną skuteczność środka, należy uwzględnić specyfikę życia psa.
Dla psów prowadzących kanapowy tryb życia, które wychodzą na spacery w przestrzeni miejskiej i zawsze na smyczy, wodoodporność produktu ma mniejsze znaczenie. Z kolei psy pracujące, poruszające się na co dzień po terenach leśnych, mogą potrzebować np. kropli spot-on, przeznaczonych dla zwierząt narażonych na silne infestacje. Produkty do nakraplania na skórę będą również bardziej odpowiednie dla psów o gęstej okrywie włosowej.
Przy wyborze preparatu należy także wziąć pod uwagę wiek i stan zdrowia psa. Zwierzęta z wrażliwą skórą mogą wymagać łagodniejszych środków, co czasem oznacza wybór tabletek zamiast preparatów działających na zewnętrzną warstwę skóry.
Skuteczność leków zależy od zawartych w nich substancji czynnych. Niektóre środki działają zarówno na pasożyty zewnętrzne, jak i wewnętrzne. O ich zastosowaniu powinien zdecydować lekarz weterynarii.
Dodatkowa profilaktyka
Poza całoroczną ochroną za pomocą wybranego leku przeciwkleszczowego warto stosować dodatkowe środki bezpieczeństwa. Kleszcze zazwyczaj wcinają się w miejsca, gdzie skóra jest delikatniejsza i słabiej owłosiona, takie jak pachy, pachwiny, przestrzenie między palcami oraz małżowiny uszne. Jednak zaraz po spacerze warto dokładnie sprawdzić całe ciało psa, ponieważ kleszcz może przez dłuższy czas przemieszczać się po sierści, zanim znajdzie odpowiednie miejsce do wcięcia. Szybka reakcja pozwala na znalezienie kleszcza w głębszych warstwach sierści, zanim jeszcze dotrze do skóry.
Jeśli znaleziony kleszcz znajduje się na sierści, można go usunąć za pomocą chusteczki lub w rękawiczkach. Jeśli jednak pasożyt zdążył się wciąć, należy go usunąć przy użyciu jednego z dostępnych w sklepach zoologicznych narzędzi do usuwania kleszczy, zgodnie z instrukcją obsługi.
Usuwanie kleszcza palcami może doprowadzić do jego rozerwania lub rozgniecenia, co zwiększa ryzyko przedostania się patogenów do organizmu psa.
Jeżeli nie masz wprawy w usuwaniu kleszczy, najlepiej udać się z psem do lekarza weterynarii lub technika weterynarii, który zrobi to bezpiecznie.
Podsumowanie
Ochrona psa przed kleszczami nie powinna ograniczać się wyłącznie do okresu wiosennego i letniego. Ze względu na zmieniające się warunki pogodowe pasożyty mogą pozostawać aktywne przez znaczną część roku, dlatego regularna profilaktyka jest jednym z najważniejszych elementów dbania o zdrowie czworonoga. Odpowiednio dobrane preparaty przeciwpasożytnicze, połączone z kontrolą sierści po spacerach, pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko ukąszeń oraz groźnych chorób przenoszonych przez kleszcze. Warto pamiętać, że nie istnieje jedno rozwiązanie idealne dla każdego psa. Wybór metody ochrony powinien uwzględniać wiek zwierzęcia, jego stan zdrowia, rodzaj okrywy włosowej oraz styl życia. W razie wątpliwości najlepszym rozwiązaniem jest konsultacja z lekarzem weterynarii, który pomoże dobrać preparat zapewniający skuteczną i bezpieczną ochronę przez cały sezon aktywności pasożytów.
Sprawdź także
Bibliografia
- https://www.esccap.pl/datastore/download/GL2.pdf (dostęp: 08.06.2026).
- ESCCAP, Zwalczanie pasożytów zewnętrznych u psów i kotów, Przewodnik ESCCAP 03, wydanie siódme – styczeń 2022 r., https://www.esccap.pl/wp-content/uploads/2023/06/Przewodnik-GL3_Zwalczanie-pasoz%CC%8Cyt%C4%B8w-zewnS%CC%8Ctrznych-u-ps%C4%B8w-i-kot%C4%B8w_04_2023.pdf (dostęp: 08.06.2026).
- G. Karbowiak, Aktualny stan rozmieszczenia kleszczy właściwych w Polsce, https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2020/11/3_prof-Karbowiak.pdf (dostęp: 08.03.2026).
- R. Ruiz de Gopegui Fernandez, Choroby zakaźne psów. Praktyk kliniczna, wyd. Edra Urban&Partner, Wrocław 2017.
